اصول حسابداری مجموعهای از قواعد و اصول کلی است که کلیهی حسابداران در تمام مراحل حسابداری از آنها بهعنوان الگوی انجام کار، استفاده میکنند.
هدف اصلی تدوین مفروضات حسابداری، ایجاد سیستم یکنواختی است که بتوان از طریق آن، روشهای حسابداری و گزارشهای مالی در واحد های اقتصادی مختلف را مفید، قابل فهم و قابل مقایسه نمود. گاهی بجای اصول پذیرفته شده حسابداری اصطلاحات دیگر مانند استاندارد های حسابداری، اصول مورد قبول حسابداری و اصول متداول حسابداری نیز به کار گرفته میشود.
آشنایی با این اصول به شما کمک میکند تا حسابداری را بهتر بشناسید و بخشهای مختلف آن را بهتر درک کنید. اغراق نیست اگر بگوییم این اصول تقریبا در همهی موارد مرتبط با حسابداری نفوذ کردهاند و در مقایسه با مفروضات حسابداری، بیشتر جنبه اجرایی و کاربردی دارند. چرا که، چارچوب اولیه و زیربنایی حسابداری ابتدا به وسیله مفروضات شکل می گیرد و سپس به وسیله اصول حسابداری عملی می گردد
اصول حسابداری شامل موارد زیر می باشد:
o اصل بهای تمام شده
o اصل تطابق (مقابله هزینه و درآمد)
o اصل تحقق درآمد
o اصل افشاء کامل
اصل بهای تمام شده
اصل بهای تمام شده حاکی از آن است که داراییها و بدهی ها باید بر مبنای بهای تمام شده در تاریخ تحصیل (که همان ارزش جاری بازار اقلام در تاریخ تحصیل می باشد) ثبت و گزارش شوند و چنانچه بعداً ارزش پولی آنها افزایش یابد، این افزایش شناسایی و ثبت نمی شود. مهمترین مزیت این اصل قابل اتکا بودن آن است ، زیرا بهای تمام شده، بر خلاف سایر مبانی اندازه گیری، مبتنی بر برآورد، حدس و اظهارنظر شخصی نیست.
اصل بهای تمام شده در زمان های بعد از تاریخ تحصیل نیز باید رعایت شود ، حتی اگر ارزش جاری بازار اقلام در طول زمان تغییر کند به همین دلیل، به مرور زمان که ارزش داراییها تغییر می کند، این تغییر ارزش، در بهای تمام شده دارایی بی اثر می باشد و داراییهای غیر جاری همواره به بهای تمام شده (در صورت لزوم ، پس از کسر استهلاک انباشته که معرف مبلغ استفاده شده از دارایی مربوطه است) در ترازنامه های بعدی گزارش می شود.
اگر برایتان سوال شده که ارزش جاری به چه معناست، مطلب انواع ارزش جاری در حسابداری را از دست ندهید.
پیشنهاد تیم محتوایی سازه حساب، این است که برای درک بهتر مفهوم اصل بهای تمام شده، مطلب حسابداری صنعتی( اصل بهای تمام شده) را به هیچ عنوان از دست ندهید.
اصل بهای تمام شده که گاهی ((بهای تمام شده تاریخی)) نیز نامیده می شود، دو نارسایی دارد :
1- ارزش دارایی های هر مؤسسه پس از گذشت مدتی نسبتاً طولانی، تغییر میکند و به این ترتیب بهای تمام شده تاریخی به عنوان مقیاس اندازه گیری منابع موجود، اعتبار خود را از دست می دهد.
2- از آنجایی که، داراییها در طول سال های متفاوت خریداری می گردند و مقیاس اندازه گیری بهای این داراییها پول می باشد و از طرف دیگر، ارزش پول دائما یکسان نیست، لذا به دلیل اختلاف در مقیاس اندازه گیری، جمع کردن یک دسته از دارایی هایی که در طول سالهای متفاوت خریداری شده اند، خالی از اشکال نمی باشد.
اما با وجود نارسایی های فوق، به دلایل زیر هنوز اصل بهای تمام شده تاریخی مبنای ثبت و گزارشگری قرار می گیرد:
- بهای تمام شده، بر تخمین و ارزیابی مبتنی نبوده بلکه واقعی ، قابل اندازه گیری و قابل اتکاء است
- بهای تمام شده تاریخی در زمان تحصیل، نشان دهنده ارزش متعارف دارایی در آن تاریخ است
- بهای تمام شده تاریخی، قابل رسیدگی و ردیابی است
نکته: پرداختهای اضافی به علت خرید های نسیه و مدت دار جزء بهای تمام شده محسوب نمی گردند .
اصل تحقق درآمد
اصل تحقق درآمد، زمان شناسایی درآمد و ثبت آن در حسابها و صورتهای مالی را تعیین مینماید. بر اساس اصل تحقق درآمد، درآمدها بدون توجه به زمان دریافت وجه نقد مربوط، در زمان تحقق شناسایی می شوند. معمولا زمانی درآمد را تحقق یافته فرض می کنند که فرایند کسب سود کامل یا حداقل قسمت اعظم آن کامل شده باشد.
فرایند کسب سود عبارت است از مجموعه ای از عملیات است که از خرید مواد اولیه و سایر عوامل تولید تا تبدیل آنها به کالای ساخته شده و نهایتا فروش محصولات و دریافت جه آنها را در بر می گیرد . به عبارت دیگر، تکمیل فرایند کسب سود شامل تکمیل فروش یا انجام خدمت، انتقال مالکیت از فروشنده به خریدار، دریافت وجه نقد یا اطمینان از دریافت وجه نقد در آینده است.
درآمد ممکن است از راههای مختلفی تحصیل گردد ولی در هر حال ارزش آن برابر ارزش بازار منابع مصرف شده یا خدمات انجام شده می باشد . طبق اصل تحقق درآمد، درآمد ناشی از فروش کالا باید در زمان فروش و مطابق «روش فروش» شناسایی گردد. زیرا در تاریخ فروش، فرایند کسب سود، کامل میگردد. اصل تحقق درآمد ملزم می نماید که هرگونه تخفیف ، باید به عنوان تعدیل در مبلغ درآمد تحصیل شده منظور گردد . به عنوان مثال ، چنانچه به منظور تسهیل فروش و بازاریابی ، یا به هر دلیل دیگر ، تخفیفاتی برای خریداران منظور گردد ، مبلغ تخفیفات باید از فروش ناخالص کسر گردد تا در آمد فروش بنحو صحیح اندازه گیری شود .
طبق اصل تحقق درآمد، درآمد ناشی از خدمات نیز بر اساس میزان انجام خدمات شناسایی میگردد. زیرا میزان انجام خدمات، مبنایی جهت تشخیص تکمیل فرایند کسب سود است. در پاره ای از اوقات ممکن است بعضا درآمد، بدون در نظر گرفتن اصل تحقق درآمد شناسایی و به حساب گرفته شود. مثلا در قراردادهای بلندمدت پیمانکاری, درآمد متناسب با پیشرفت کار یا خدمات مورد قرارداد و قبل از تکمیل عملیات شناسایی می شود که استثنایی بر اصل تحقق درآمد تلقی می گردد و به (( روش درصد پیشرفت کار )) مرسوم می باشد.
نکته: مطابق اصل تحقق درآمد، مبالغ پیش دریافت مشتریان نباید به عنوان درآمد دوره محسوب گردد. زیرا فرایند کسب سود در مورد این مبادله هنوز تکمیل نشده است.
همین حالا بخوانید: اهمیت اصول حسابداری
اصل تطابق (مقابله هزینه و درآمد)
اصل تطبیق یا تطابق با دو اصل هزینه و درآمد در ارتباط است. بر اساس اصل تطابق، هزینه های انجام شده جهت ایجاد درآمد، باید به حساب دوره ای که درآمد در آن تحصیل گردیده منظور گردد. در واقع، این اصل توضیح میدهد، زمانی که درآمدی را شناسایی میکنید، باید هزینههای مرتبط را با درآمد مطابقت دهید. به عبارت دیگر سود هر دوره تفاوت بین درآمدهای تحصیل شده و هزینه های تحمیل شده برای کسب درآمد همان دوره می باشد.
مطابق این اصل، بسیاری از هزینه های انجام شده در دوره جاری، به دلیل داشتن منافع آتی به عنوان دارایی در دفاتر و صورتهای مالی ثبت و گزارش می شوند. مثلا اگر فروش دوره جاری ۲ میلیون ریال و پیش پرداخت بابت خرید کالا در سال آینده معادل پانصد هزار ریال و بهای تمام شده کالای فروش رفته ۱۲۰۰۰۰۰ ریال باشد، باید هزینه هایی که منجر به درآمد شده اند (بهای تمام شده کالای فروش رفته) از درآمد دوره (مبلغ فروش) کسر گردند، اما مبالغی که بابت خرید کالا در سالهای آتی پرداخت شده است باید از درآمد همان دوره (سال آتی) کسر گردد. زیرا این هزینه هیچ ارتباطی با درآمد دوره جاری ندارد. بدین ترتیب می توان هزینه ها را بهای تمام شده داراییهای مصرف شده جهت تحصیل درآمد تعریف نمود. به عبارت دیگر، هزینه، بهای مرتبط با درآمد دوره مالی است و این ارتباط غالبا به طور مستقیم و گاهی نیز به شکل غیر مستقیم بین هزینه و دوره مالی وجود دارد.
اصل افشاء کامل
هدف حسابداري فراهم كردن اطلاعات مالي مفيد براي اتخاذ تصميم گيري است، بنابراين چنانچه اطلاعات حسابداري بدرستي و كامل در اختيار استفاده كنندگان قرار نگيرد، مشكلاتي در اخذ تصميم گيري آنها ايجاد مي شود. اصل افشاء کامل ایجاب می کند که کلیه رویدادها و وقایع مالی با اهمیت مربوط به واحد تجاری، به طور مناسب و کامل، افشاء گردد. این اصل که بر کلیه جوانب گزارشگری مالی تاثیر دارد، واحد تجاری را ملزم به تهیه اطلاعات مورد نیاز برای بستانکاران و اعتباردهندگان می نماید. این اطلاعات می تواند در متن صورتهای مالی یا یاداشتهای همراه این صورتها، افشاء گردند .
البته باید توجه داشت که اصل افشاء کامل هرگز به این معنا نیست که هر چیزی باید افشاء گردد بلکه در افشاء اطلاعات، اولا باید هزینه تهیه و افشاء و ثانیا مربوط بودن آن، مورد توجه قرار گیرد. به طور کلی، هرگونه اطلاعاتی که بر تصمیم گیری استفاده کنندگان صورتهای مالی موثر باشد، باید افشاء گردد مگر اینکه هزینه تهیه و گزارش این اطلاعات، بیشتر از منافع حاصل از بکارگیری آنها باشد. روشهاي مختلف افشا شامل موارد زير است:
- در متن صورتهاي مالي به شكل انعكاس در داخل پرانتز
- به صورت يادداشت توضيحي صورتهاي مالي
- حسابهاي ارزشيابي: اين روش براي افزايش يا كاهش مبلغ برخي از اقلام داراييها و بدهيها در متن صورتهاي مالي ارائه مي گردد.
