در دنیای امروز، تنها معیار ارزیابی موفقیت یک کسبوکار سودآوری آن نیست. سه مؤلفه محیط زیست (Environmental)، مسائل اجتماعی (Social) و حاکمیت شرکتی (Governance) یا به اختصار ESG، بهعنوان شاخص هایی کلیدی برای سنجش عملکرد پایدار سازمان ها مطرح شدهاند. سرمایه گذاران، نهاد های ناظر، مشتریان و حتی کارکنان، از سازمان ها انتظار دارند که فراتر از اهداف مالی، نسبت به اثرات اجتماعی و محیط زیستی خود پاسخگو باشند.
در حقیقت، ESG نمایانگر تعهد یک شرکت به پایداری بلند مدت و مسئولیت پذیری است. برای مثال، شرکتی که مصرف انرژی خود را کاهش داده، برنامه هایی برای کاهش گازهای گلخانه ای دارد، یا سیاست های شفاف استخدامی و تنوع جنسیتی را دنبال میکند، از نظر شاخص ESG در وضعیت مطلوب تری قرار می گیرد.
اهمیت این شاخص ها آنجاست که تحلیلگران بازارهای مالی و نهادهای اعتبار سنجی نیز آنها را در ارزیابی ریسک ها و فرصت های سرمایه گذاری دخیل می دانند. به عبارتی، ESG به پل ارتباطی میان عملکرد اجتماعی سازمان و دیدگاه اقتصادی سرمایه گذاران تبدیل شده است.
نقش حسابداران در تهیه گزارش های ESG
بر خلاف تصور عمومی که گزارش های ESG را تنها در حوزه مسئولیت اجتماعی می بیند، واقعیت این است که نقش حسابداران در این حوزه اساسی و تعیینکننده است. چرا؟ چون تحلیل داده های غیر مالی به نحوی دقیق، قابل اتکا و قابل حسابرسی، بدون تخصص حسابداری ممکن نیست.
حسابداران با تکیه بر مهارت های خود در جمعآوری، تحلیل و گزارش دهی اطلاعات، می توانند شاخص های ESG را با استانداردهای قابل قبول تطبیق دهند. به علاوه، توانایی آن ها در مستند سازی، کنترل داخلی و ارزیابی ریسک، فرآیند گزارشدهی پایداری را ساختارمند و معتبر میسازد.
بیشتر بخوانید : بلاکچین و حسابداری سه گانه چیست؟
در شرکت هایی که گزارش ESG را بهطور جدی پیگیری میکنند، واحد مالی وظیفه دارد علاوه بر گزارش های مرسوم مالی، اطلاعاتی درباره میزان مصرف منابع طبیعی، میزان انتشار آلاینده ها، عملکرد تنوع نیروی کار، حقوق بشر، شفافیت زنجیره تأمین و موارد مشابه را نیز مستند کند. در واقع، حسابداران نقش کلیدی در یکپارچه سازی اطلاعات مالی و غیرمالی ایفا می کنند.
همچنین، با فراگیر شدن الزامات قانونی و فشار های بین المللی، حسابرسی گزارش های پایداری نیز اهمیت ویژه ای یافته است؛ حوزه ای که باز هم به تخصص حسابداران نیاز دارد.
آشنایی با استانداردهای جهانی SASB ، GRI
برای اینکه گزارش های ESG معتبر و قابل مقایسه باشند، باید بر اساس استانداردهای جهانی تهیه شوند. در این زمینه، دو چارچوب اصلی وجود دارد: SASB هیئت استاندارد های حسابداری پایداری و GRI ابتکار جهانی گزارشگری.
SASB مجموعه ای از شاخص ها و دستورالعمل هایی است که بر اساس صنعت فعالیت شرکت ها تنظیم شده. هدف آن شناسایی موضوعات ESG است که مستقیماً بر عملکرد مالی و تصمیمگیری سرمایه گذاران تأثیر می گذارند. برای نمونه، در صنعت خودروسازی، مسائل مربوط به مصرف سوخت و آلایندگی اهمیت دارند، در حالی که در صنعت بانکداری، موضوعاتی مانند حاکمیت اطلاعات و شفافیت اعتباری مطرح است.
از سوی دیگر، GRI به ارائه تصویری جامع از اثرات کلی شرکت بر جامعه، محیط زیست و ذی نفعان میپردازد. برخلاف SASB که بر اطلاعات مالی متمرکز است، GRI به جنبه های غیرمالی اهمیت بیشتری میدهد. بنابراین، بسیاری از شرکت ها برای پوشش هر دو حوزه، از ترکیب این دو استاندارد استفاده میکنند.
در همین راستا، نهادهای تازه تأسیسی مانند ISSB وابسته به IFRS و ESRS (چارچوب رسمی اتحادیه اروپا) به وجود آمده اند تا هماهنگی بیشتری میان چارچوب های موجود ایجاد کنند و از تداخل اطلاعاتی جلوگیری شود. این نهادها سعی کرده اند استانداردهای موجود را با یکدیگر همسو کنند تا شرکت ها بدون سردرگمی بتوانند از مزایای هرکدام بهره مند شوند.
برای نمونه، شرکت چند ملیتی Unilever با استفاده از چارچوب GRI، اطلاعاتی درباره عملکرد اجتماعی، مسئولیت پذیری محیط زیستی و شفافیت زنجیره تأمین خود منتشر میکند، و همزمان از SASB برای تحلیل اثرات مالی سیاست های پایداری استفاده کرده است.
در ایران نیز برخی شرکت های بورسی مانند پتروشیمیها، گزارش هایی در حوزه پایداری تهیه کرده اند که اگرچه در مراحل ابتدایی هستند، اما الگویی برای توسعه این حوزه بهشمار می روند.
بیشتر بخوانید : هوشمند سازی فرآیندهای مالیاتی
ابزارهایی برای تولید گزارش های پایداری
تهیه گزارش ESG بدون استفاده از ابزارهای مناسب، بسیار زمانبر و پرخطاست. خوشبختانه با گسترش تقاضا برای افشای دادههای غیرمالی، نرمافزارها و پلتفرمهایی طراحی شدهاند که فرآیند جمعآوری، تحلیل و انتشار گزارشهای پایداری را تسهیل میکنند.
یکی از پرکاربردترین این ابزارها، Power BI است که با اتصال به منابع داده مختلف، به تیم مالی و پایداری اجازه می دهد شاخص های کلیدی ESG را بهصورت بصری و تحلیلی نمایش دهند. ابزارهایی مانند Tableau نیز قابلیت ساخت داشبورد های تعاملی برای رصد و پایش عملکرد ESG در طول زمان را دارند.
همچنین، نرمافزار هایی تخصصی مثل Enablon یا SpheraCloud بهطور خاص برای گزارش گیری در حوزه محیط زیست، سلامت و ایمنی طراحی شده اند. برخی از پلتفرم های ERP بزرگ نظیر SAP نیز ماژول هایی برای مدیریت اطلاعات پایداری ارائه کرده اند.
در ایران نیز روند توسعه چنین ابزار هایی آغاز شده است. برای مثال، نرمافزار های حسابداری تحت وب ، در حال افزودن قابلیت هایی برای ردیابی داده های محیط زیستی، تحلیل شاخص های مصرف منابع، و آماده سازی گزارش های غیر مالی برای هیئت مدیره هستند.
استفاده از این ابزارها باعث می شود اطلاعات ESG نه تنها دقیق تر و مستند تر باشند، بلکه به راحتی در اختیار استفاده کنندگان داخلی و خارجی نیز قرار بگیرند.
جمع بندی
گزارشگری ESG به سرعت در حال تبدیل شدن به یک الزام جهانی است. دیگر کافی نیست شرکت ها فقط صورت های مالی سنتی تهیه کنند. انتظار سرمایه گذاران، نهاد های ناظر و مشتریان، گزارش هایی جامع و شفاف درباره اثرات اجتماعی، محیط زیستی و شیوه های حکمرانی سازمان هاست.
در این مسیر، حسابداران و مدیران مالی نقش اساسی ایفا می کنند. آن ها نه تنها باید با چارچوب های استاندارد گزارشگری مانند SASB و GRI آشنا باشند، بلکه باید ابزار های نوین تحلیل داده های پایداری را به کار بگیرند.
هرچند مسیر گزارشگری ESG در ایران هنوز در ابتدای راه است، اما شرکتهایی که از همین امروز خود را برای این تحول آماده کنند، در آینده نزدیک، از مزیت رقابتی قابل توجهی برخوردار خواهند شد.
