استهلاک ( Depreciation ) در واقع کاهش کیفیت، کمیت و یا ارزش یک دارایی در صورت استفاده صحیح و اصولی از آن می باشد. داراییهای ثابت یک شرکت یا موسسه دارای عمر مفیدی هستند که با گذر زمان دچار فرسودگی شده و از ارزش آن کاسته می گردد. هدف از محاسبه استهلاک در حسابداری ، تشخیص صحیح سود خالص یک مجموعه می باشد.
حسابداری استهلاک داراییهای ثابت
همانطور که اشاره شد داراییهای ثابت با گذر زمان دچار فرسودگی شده و مدیران یک شرکت باید هزینه هایی را برای تعویض و تعمیرات این داراییها متحمل شوند. این گونه هزینه ها در حسابداری، با عنوان هزینه استهلاک در حسابداری دارایی های ثابت شناخته می شوند .
همین الآن بخوانید: هزینه استهلاک چیست؟
در پایان هر دوره مالی باید هزینه استهلاک شناسایی شود و استهلاک دارایی ها نیز براساس جداول استهلاکی منتشر شده از سوی سازمان امور اقتصادی و دارایی محاسبه می گردد. هزینه شناسایی شده در صورت سود و زیان لحاظ می گردد تا در سود خالص نهایی تاثیر گذارد.
عوامل تاثیرگذار بر تعیین هزینه استهلاک
- بهای تمام شده دارایی : شامل بهای پرداخت شده برای ساخت و یا خریداری دارایی ثابت می باشد.
- عمر مفید برآورد شده : مدت زمانی که می توان از طول عمر یک دارایی ثابت انتظار داشت.
- ارزش اسقاط برآورد شده : میزان ارزش پیش بینی شده یک دارایی ثابت در پایان عمر مفید آن می باشد.
- استهلاک انباشته : به معنای جمع تمامی هزینه های استهلاک در حسابداری دوره های مالی قبلی تا پایان دوره مالی فعلی است.
- ارزش دفتری : میزان ارزش یک دارایی ثابت که در ترازنامه ثبت و لحاظ می شود .
استهلاک انباشته – بهای تمام شده دارایی = ارزش دفتری
انواع روش محاسبه استهلاک دارایی ثابت
هزینه استهلاک در یک دوره مالی از طریق روشهای مختلفی محاسبه می گردد. در تمامی این روشها برخی از عوامل ثابت و برخی دیگر متغیر می باشند. عوامل ثابت شامل بهای تمام شده دارایی و عمر مفید برآورد شده است . لازم به ذکر است که برای هر دوره مالی نمی توان یک روش خاص را استفاده کرد و باید برای تمامی دوره های مالی یک روش محاسبه را به کار برد.
طبق مقررات و ضوابط اجرایی اصلی ترین روشهای محاسبه به شرح زیر می باشد :
روش خطی مستقیم
ساده ترین روش محاسبه هزینه استهلاک دارایی ، روش خطی مستقیم می باشد . در این روش هزینه شناسایی شده در بازه طول عمر مفید دارایی مورد نظر ثابت می باشد و با گذر زمان به نسبت یکسان از ارزش دارایی کاسته می شود .
فرمول محاسبه در این روش بدین صورت می باشد که ارزش اسقاط دارایی را در انتهای طول عمر مفید محاسبه کرده و از بهای تمام شده دارایی کسر می کنیم . مقدار حاصل را اگر بر عمر مفید دارایی تقسیم نماییم ، هزینه استهلاک در پایان دوره مالی بدست خواهد آمد .
عمر مفید دارایی / ( ارزش اسقاط دارایی – بهای تمام شده دارایی ) = هزینه استهلاک به روش خطی مستقیم
روش کاهشی ( نزولی )
در این روش ، هزینه شناسایی شده در سالهای اولیه مقدار مبلغ بیشتری بوده ولی با گذر زمان این مبلغ کاهش پیدا می کند. این روش برای تجهیزات و داراییهایی استفاده می شود که به مرور زمان ارزش و کارایی آنها کاسته می گردد.
نکته ای که در فرمول محاسبه این روش دارای اهمیت می باشد ، استفاده از یک نرخ ثابت برای استهلاک دارایی است. این نرخ را باید از جداول استاندارد تنظیم شده استخراج کرده و در ارزش دفتری دارایی ضرب کنیم. با توجه به اینکه در سال اول دارایی ثابت دارای ارزش بیشتری می باشد، هزینه شناسایی شده بیشتر خواهد بود . ولی با گذر زمان هزینه شناسایی شده نسبت به سال قبل کمتر می گردد .
ارزش دفتری × نرخ استهلاک = هزینه استهلاک به روش کاهشی
روش میزان تولید
تفاوت این روش نسبت به روشهای قبل این است که در این روش عامل زمان برای محاسبه هزینه ، عامل تعیین کننده نمی باشد . در این روش عامل میزان کارکرد داراییها ، بر روی هزینه شناسایی شده تاثیرگذار است . به عبارت دیگر هزینه استهلاک برای داراییهایی محاسبه می شود که در یک بازه زمانی از آنها استفاده شده باشد . در صورتی که از آن دارایی استفاده نشده باشد ، می توانید هزینه کمتری را برای آن شناسایی کنید . به عنوان مثال در یک شرکت تولیدی ، واحدهای گوناگون با دستگاه های مختلفی وجود دارد . برای هر یک از این واحدها ، هزینه استهلاک جداگانه ای با توجه به میزان کارکرد دستگاه و تولید بصورت مبلغی ثابت در نظر گرفته شده است .
میزان تولید برآورد شده / ( ارزش اسقاط دارایی – بهای تمام شده دارایی ) = هزینه استهلاک هر واحد تولیدی
بدین ترتیب برای محاسبه هزینه استهلاک دوره مالی باید هزینه استهلاک هر واحد تولیدی را در میزان تولید واقعی در طی یک دوره مالی ضرب کنیم .
میزان تولید واقعی × هزینه استهلاک هر واحد تولیدی = هزینه استهلاک یک دوره مالی
در پایان و به منظور جمع بندی اینکه کدام روش برای محاسبه مناسب تر است ؛ باید ذکر کرد که در هر روش متغییرهایی مانند نوع دارایی و نوع فعالیت وجود دارد که هر یک تاثیر خاص خود را روی ترازنامه و صورت سود زیان یک شرکت می گذارد .
به عنوان مثال در روش محاسبه بصورت خطی ، در هر دوره مالی میزان هزینه استهلاک ثابت بوده و با گذر زمان تاثیر آن در صورت سود و زیان یکسان است . در حالی که در روش نزولی در سالهای اولیه هزینه استهلاک مالی بالاتری شناسایی می شود ، پس تاثیر آن در صورت سود زیان بیشتر بوده و مبلغ مالیات هم به نسبت آن کمتر محاسبه می شود.
بهترین نرم افزار حسابداری را از ما بخواهید :
